Phase 1 Herstel Begeleiding

    Alcoholverslaving · Herkenning

    Wanneer ben je een alcoholist?

    Er is geen vast aantal glazen dat van iemand een alcoholist maakt. Of er sprake is van een stoornis in het gebruik van alcohol bepaal je aan de hand van de officiële DSM-5 criteria — controleverlies, craving, tolerantie en ontwenning. Op deze pagina leggen we ze stap voor stap uit, plus een gevalideerde zelftest.

    Laatst bijgewerkt: 24 juni 2026 Beoordeeld door medisch team Phase 1
    Whiskeyglas op een donkere tafel — symbool voor de vraag wanneer alcoholgebruik overgaat in alcoholisme

    Wat is een alcoholist precies?

    De term 'alcoholist' is een verouderd begrip. In de hedendaagse GGZ spreken we van een stoornis in het gebruik van alcohol (AUD — Alcohol Use Disorder). Dit is een chronische hersenaandoening die je gedrag, beloningssysteem en lichaam structureel verandert. Het is geen kwestie van wilskracht of karakter.

    Of iemand 'alcoholist' is bepaal je niet aan het aantal glazen, maar aan de controle die iemand nog heeft. Iemand die zes glazen per week drinkt en niet kan minderen heeft een groter probleem dan iemand die vrijdagavond een fles wijn deelt en daarna doordeweeks niets aanraakt.

    In het kort: Je bent een alcoholist (in DSM-5: AUD) als je 2 of meer van de 11 onderstaande criteria herkent in het afgelopen jaar. 2–3 = mild, 4–5 = matig, 6+ = ernstig.

    De 11 officiële DSM-5 criteria

    De DSM-5 is het wereldwijd gebruikte diagnostisch handboek van psychische stoornissen. Vink eerlijk aan welke criteria in het afgelopen jaar op jou van toepassing waren:

    1. 1.Je drinkt meer of langer dan je van plan was.
    2. 2.Je hebt geprobeerd te minderen of stoppen, zonder succes.
    3. 3.Je besteedt veel tijd aan drinken of herstellen ervan.
    4. 4.Je voelt een sterke drang (craving) om te drinken.
    5. 5.Drinken belemmert je werk, studie of huishouden.
    6. 6.Je blijft drinken ondanks relatieproblemen.
    7. 7.Je geeft hobby's, sport of sociale activiteiten op door alcohol.
    8. 8.Je drinkt in situaties die fysiek gevaarlijk zijn (bv. autorijden).
    9. 9.Je blijft drinken ondanks lichamelijke of psychische klachten.
    10. 10.Je hebt steeds meer alcohol nodig voor hetzelfde effect (tolerantie).
    11. 11.Je krijgt ontwenningsverschijnselen als je stopt of mindert.
    2–3 criteria: milde stoornis
    4–5 criteria: matige stoornis
    6+ criteria: ernstige stoornis

    De 6 belangrijkste kenmerken

    Vertaald naar herkenbare situaties uit het dagelijks leven herken je een alcoholverslaving aan deze zes signalen:

    Controleverlies

    Je kunt moeilijk stoppen na het eerste glas, of je hebt steeds meer alcohol nodig om hetzelfde effect te bereiken.

    Sterke craving

    Er is een dwingend verlangen naar alcohol, ook in situaties waarin je weet dat het schadelijk is.

    Doordrinken ondanks gevolgen

    Ook als drinken zorgt voor problemen in relaties, werk of gezondheid blijf je doorgaan.

    Emotionele afhankelijkheid

    Alcohol wordt het middel om stress, angst, verdriet of slapeloosheid te beheersen.

    Tolerantie

    Je verdraagt meer dan vroeger en merkt minder van dezelfde hoeveelheid alcohol.

    Ontwenning

    Trillen, zweten, hartkloppingen, misselijkheid of slecht slapen wanneer je niet drinkt.

    Meer specifieke gedragingen lees je op onze pagina typisch gedrag van een alcoholist en uiterlijke kenmerken.

    Hoeveel alcohol is te veel?

    De Gezondheidsraad en het Trimbos-instituut hanteren het advies: drink geen alcohol, of niet meer dan 1 standaardglas per dag. Een standaardglas bevat 10 gram pure alcohol.

    CategoriePer weekGezondheidsrisico
    Niet drinken0 glazenGeen alcoholrisico
    Binnen richtlijn1–7 glazenBeperkt verhoogd
    Overmatig14–21 glazenDuidelijk verhoogd
    Zwaar drinken21+ glazenSterk verhoogd / verslaving waarschijnlijk

    Let op: de hoeveelheid zegt iets over het risico, niet over de diagnose. Iemand kan 3 glazen per dag drinken zonder AUD-diagnose, terwijl een ander met 1 glas per dag al controleverlies ervaart. Lees ook symptomen van teveel alcohol drinken.

    De vier fases van alcoholverslaving

    Verslaving ontstaat zelden ineens. Bijna iedereen doorloopt deze vier fases — soms over jaren, soms in maanden:

    01

    Experimenteren

    Eerste contact met alcohol — vaak op jonge leeftijd, sociaal en zonder controleverlies.

    02

    Gelegenheidsgebruik

    Drinken in het weekend of bij sociale gelegenheden. Hoeveelheden kunnen al stevig oplopen.

    03

    Gewoonte­gebruik

    Dagelijks of bijna dagelijks drinken om te ontspannen, te slapen of stress te dempen.

    04

    Afhankelijkheid

    Lichaam en geest hebben alcohol nodig om normaal te functioneren. Stoppen lukt niet meer zonder hulp.

    Lichamelijke symptomen van alcoholisme

    Het lichaam geeft vaak als eerste signalen af. Herken je meerdere van deze klachten? Maak een afspraak bij de huisarts of bel ons.

    Trillende handen 's ochtends
    Vermoeidheid en futloosheid
    Geel oogwit of vale huid
    Maag- en darmklachten
    Hoge bloeddruk en hartkloppingen
    Gewichtsverlies of opgezwollen buik
    Slecht slapen, nachtelijk zweten
    Verminderde libido of erectieproblemen

    Psychische signalen

    Alcoholisme is vaak verweven met onderliggende psychische klachten zoals angst, trauma of depressie. Bij Phase 1 behandelen we beide tegelijk (dubbele diagnose).

    Prikkelbaarheid, korte lont
    Stemmingswisselingen, somberheid
    Angst- en paniekklachten
    Concentratie- en geheugenproblemen
    Schaamte, schuldgevoel, liegen over drinken
    Sociale terugtrekking
    Verlies van interesse in hobby's
    Suïcidale gedachten in zware periodes

    Verschillen per groep

    Alcoholisme uit zich anders bij vrouwen, mannen, jongeren en ouderen — en vraagt om een andere benadering.

    Vrouwen

    Vrouwen ontwikkelen sneller alcoholgerelateerde leverschade en hersenproblemen dan mannen, ook bij minder eenheden. Het Trimbos-instituut adviseert vrouwen niet meer dan 1 standaardglas per dag.

    Mannen

    Mannen drinken gemiddeld meer en lopen daardoor eerder tegen sociale en werkproblemen aan, maar zoeken later hulp. Schaamte en de norm 'een man kan tegen een drankje' vertragen de stap naar behandeling.

    Jongeren (18–25)

    Binge drinken (5+ glazen op één avond) is in deze groep het grootste risico. De hersenen zijn nog niet volgroeid, waardoor verslaving zich sneller ontwikkelt.

    Ouderen (65+)

    Bij ouderen ontstaan vaak in stilte problemen — eenzaamheid, pensioen, verlies. Een 'paar wijntjes per avond' is vaak al schadelijk vanwege medicatie en tragere afbraak van alcohol.

    Zelftest: AUDIT-C

    De AUDIT-C is een korte, door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) gevalideerde screener. Beantwoord deze drie vragen eerlijk en tel je punten op.

    1.Hoe vaak drink je een alcoholische drank?

    • Nooit (0)
    • Maandelijks of minder (1)
    • 2–4× per maand (2)
    • 2–3× per week (3)
    • 4× of meer per week (4)

    2.Hoeveel glazen drink je op een typische drinkdag?

    • 1–2 (0)
    • 3–4 (1)
    • 5–6 (2)
    • 7–9 (3)
    • 10 of meer (4)

    3.Hoe vaak drink je 6 of meer glazen op één gelegenheid?

    • Nooit (0)
    • Minder dan maandelijks (1)
    • Maandelijks (2)
    • Wekelijks (3)
    • Dagelijks (4)
    Uitslag: 4+ punten (mannen) of 3+ punten (vrouwen) wijst op risicovol alcoholgebruik. 8+ punten = sterke aanwijzing voor afhankelijkheid.
    → Doe de uitgebreide Phase 1 zelftest

    Aanvullende eerlijke vragen

    Drink je regelmatig meer dan je van plan was?

    Heb je geprobeerd te stoppen of minderen, maar lukt het niet?

    Heb je ontwenningsverschijnselen (trillen, zweten, onrust) als je niet drinkt?

    Zijn er spanningen op werk of thuis door jouw drankgebruik?

    Verberg je hoeveel je drinkt voor anderen?

    Drink je 's ochtends om kater of trillen te onderdrukken?

    Hulp en behandeling bij Phase 1

    Stop nooit ineens met zwaar drinken zonder medisch toezicht — ontwenning kan levensgevaarlijk zijn. Bij Phase 1 doorloop je een volledig, op jouw situatie afgestemd traject:

    Veelgestelde vragen

    Wanneer ben je officieel een alcoholist?+

    In de DSM-5 spreekt men van een stoornis in het gebruik van alcohol als je in het afgelopen jaar minimaal 2 van de 11 criteria herkent (zoals controleverlies, craving, tolerantie of ontwenning). 2–3 criteria = mild, 4–5 = matig, 6 of meer = ernstig. De term 'alcoholist' wordt in de zorg minder gebruikt; het gaat om een spectrum.

    Hoeveel glazen alcohol per dag is te veel?+

    De Gezondheidsraad adviseert: drink geen alcohol, of in elk geval niet meer dan 1 standaardglas (10 gram pure alcohol) per dag. Structureel 2 of meer glazen per dag verhoogt het risico op verslaving, leverziekte, kanker en hart- en vaatziekten aantoonbaar.

    Wat is het verschil tussen probleemdrinker en alcoholist?+

    Een probleemdrinker heeft schadelijk gebruik zonder volledige afhankelijkheid. Een alcoholist (stoornis in alcoholgebruik, ernstig) heeft tolerantie, ontwenning en controleverlies. Probleemdrinken is vaak een voorstadium — zonder ingrijpen ontwikkelt het zich verder.

    Ben ik een alcoholist als ik elke dag een paar glazen drink?+

    Dagelijks 2–3 glazen valt buiten de richtlijn en wijst op gewenning. Of er sprake is van een stoornis hangt af van controleverlies, craving en ontwenning. Doe de zelftest of bel ons voor een vertrouwelijke inschatting.

    Kan je zelf stoppen met drinken?+

    Bij licht problematisch gebruik kan minderen of stoppen op eigen kracht lukken. Bij ernstige afhankelijkheid is medisch begeleide ontgifting (detox) noodzakelijk — abrupt stoppen kan leiden tot epileptische aanvallen of delirium tremens, dat levensgevaarlijk is.

    Wat is een delirium tremens?+

    Een ernstige ontwenningsreactie die 48–96 uur na het laatste glas kan optreden bij zware drinkers: verwardheid, hallucinaties, koorts en aanvallen. Onbehandeld is de mortaliteit 5–15%. Stop daarom nooit ineens met drinken zonder arts.

    Hoeveel mensen in Nederland hebben een alcoholverslaving?+

    Het Trimbos-instituut schat dat circa 8% van de Nederlandse volwassenen voldoet aan de criteria voor een stoornis in alcoholgebruik — ongeveer 1 miljoen mensen. Slechts 1 op de 10 zoekt hulp.

    Wat doet alcohol op lange termijn met je lichaam?+

    Chronisch zwaar drinken beschadigt lever (vervetting, hepatitis, cirrose), hersenen (geheugenverlies, Korsakov), hart (ritmestoornissen), alvleesklier, en verhoogt het risico op minimaal 7 soorten kanker (mondholte, keel, slokdarm, lever, borst, dikke darm).

    Wat is het eerste stapje naar herstel?+

    Erkenning. Toegeven dat je hulp nodig hebt is geen zwakte maar kracht. Een vertrouwelijk gesprek met Phase 1 helpt je situatie helder te krijgen, zonder verplichtingen.

    Wordt behandeling bij Phase 1 vergoed door de zorgverzekeraar?+

    Ja. Phase 1 is een erkende GGZ-instelling en de behandeling wordt vergoed vanuit de basisverzekering (op verwijzing van de huisarts). Bel 085 06 08 413 — we regelen het samen met je.

    Hoe lang duurt afkicken van alcohol?+

    De lichamelijke detox duurt 5–10 dagen. De psychische herstelfase (waarin onderliggende oorzaken worden behandeld) duurt bij Phase 1 12 weken klinisch in Kaapstad (8 weken primary + 4 weken re-entry), gevolgd door minimaal een jaar nazorg.

    Wat als mijn partner alcoholist is?+

    Verslaving raakt het hele gezin. Wij bieden naastenzorg en een aparte route waarin we je leren hoe je liefdevol grenzen stelt zonder de verslaving te versterken. Lees meer op onze pagina voor naasten.

    "We willen graag contact met je!"

    Bel ons direct, of laat hier je gegevens achter — we bellen je vaak binnen 24 uur terug.

    24 uur per dag, 7 dagen per week bereikbaar

    100% vertrouwelijk · We bellen je vaak binnen 24 uur terug.